The revolution of 3Rs (Reuse - Reduce - Recycle)

Διαδικασία

Το “Schools as Living  Labs"  (SALL)  είναι ένα ευρωπαϊκό έργο που συγκεντρώνει γνώσεις και εμπειρία από δώδεκα χώρες, για να προτείνει μια νέα προσέγγιση για την Ανοικτή Εκπαίδευση  και το Ανοικτό Σχολείο  (Open Schooling). 

 Προσαρμόζοντας αρχές και μεθόδους «Ζωντανών  Εργαστηρίων»  για την παραγωγή καινοτομίας, το SALL  υποστηρίζει τα σχολεία για την υλοποίηση εκπαιδευτικών δράσεων που  συνδέονται με τις τοπικές τους κοινότητες και αντιμετωπίζουν ζητήματα τοπικού ενδιαφέροντος, τα οποία σχετίζονται με το σύστημα  της τροφής σε όλες τις διαστάσεις του (π.χ. παραγωγή, διανομή, διάθεση, παρασκευή, κατανάλωση,  απόρριψη της  τροφής,  σε  σύνδεση με  ζητήματα  υγείας,  οικονομίας, περιβάλλοντος, κλπ.).

Το σύστημα της τροφής είναι ένας σύνθετο πλέγμα δραστηριοτήτων που αφορούν στην παραγωγή, επεξεργασία, μεταφορά  και  κατανάλωση  τροφίμων  -  «από  τη  φάρμα  μέχρι το  τραπέζι»  και,  στη συνέχεια, μέχρι τη φάση απόρριψης των τροφικών αποβλήτων. (12^ος Στόχος Βιώσιμης Ανάπτυξης)

Σε  κάθε  δράση  «Ζωντανού  Εργαστηρίου», σημαντικό  ρόλο  παίζουν  οι  «κοινωνικοί παράγοντες» (stakeholders / social actors). Πρόκειται για κοινωνικούς φορείς, οργανισμούς ή άτομα, που σχετίζονται με το σχολείο ή έχουν κοινά ενδιαφέροντα με αυτό,  και που ενδιαφέρονται ή επηρεάζονται από τη διαδικασία ή τα αποτελέσματα της δράσης του «Ζωντανού Εργαστηρίου». 

Στο 1^ο Βήμα της Συν-δημιουργίας γίνεται προσδιορισμός του υπο εξέταση θέματος   το οποίο θα πρέπει να είναι ένα ζήτημα που χρήζει αντιμετώπισης και είναι σημαντικό ή ενδιαφέρον για όλους  τους  συμμετέχοντες  –  δηλαδή,  ένα  πρόβλημα  το  οποίο,  ή  η  επίλυση  του  οποίου, επηρεάζει άμεσα ή έμμεσα τους συμμετέχοντες.   

Πολύ σημαντικό είναι η επιλογή του ζητήματος να προκύψει έπειτα από διερεύνηση και να αποτελεί πραγματικό πρόβλημα που να ενδιαφέρει τους μαθητές και τις μαθήτριες και θα αναζητηθεί πραγματική λύση. Αυτό θα προκύψει έπειτα από τη συνεργασία με τους κοινωνικούς παράγοντες που θα πρέπει να ενταχθούν στη δράση από την αρχή, χωρίς να αποκλείεται και η εν συνεχεία ένταξή τους.

Αφού παρουσιάστηκε στους μαθητές η μεθοδολογία των Ζωντανών Εργαστηρίων και συμφωνήθηκε ο τρόπος που θα εργαστούμε

Συν-αποφασίστηκε να εξετάσουμε κάποιο ζήτημα που να αφορά άμεσα τη σχολική μονάδα και ταυτόχρονα θα μπορούσε να επεκταθεί και εκτός του σχολείου. Διαπιστώσαμε πως υπήρχε σοβαρό πρόβλημα διαχείρισης των απορριμμάτων στη σχολική μονάδα και απευθυνθήκαμε για βοήθεια στην υπεύθυνη καθαριότητας του σχολείου η οποία με προθυμία συμφώνησε να συμμετέχει στη δράση μας και να μας παρέχει, πέρα από τις γνώσεις και την εμπειρία της, πολύτιμη πρακτική βοήθεια. Αργότερα συνεργαστήκαμε με τον Σύλλογο Γονέων και Κηδεμόνων και τον δήμο Ιωαννιτών. Έτσι προχωρήσαμε στη Συν-δημιουργία, με συμμετοχή όλων των κοινωνικών παραγόντων που επηρεάζονται.

Η διερεύνηση του θέματος πραγματοποιήθηκε με ερωτήσεις καθοδήγησης της συζήτησης όπως:

1 Ποιο είναι το χαρακτηριστικό ενός «θέματος»;

2 Ανάλυση του τοπικού πλαισίου: Ποιες είναι οι κύριες ανησυχίες; Ποιος μπορεί να δράσει γι’ αυτό;

3 Καθορισμός του θέματος μαζί με όλους τους παράγοντες: Ποιο θέμα θα σας έκανε να εμπλακείτε σε μιας δράση;

και με τη δημιουργία εννοιολογικού χάρτη.

Το κρίσιμο ερώτημα που προέκυψε ήταν: «τι θα μπορούσαμε να κάνουμε σε πρακτικό επίπεδο για να μειωθεί ή και να λυθεί το πρόβλημα της διαχείρισης των απορριμμάτων στο σχολείο μας, συνολικά και αποτελεσματικά;»

Σε αυτό το στάδιο αφού δημιουργήθηκαν οι ομάδες εργασίας, ανατέθηκαν οι ρόλοι και δόθηκαν τα ονόματα των ομάδων,  αναζητήθηκαν εφικτές και προσιτές λύσεις στο ζήτημα που εξετάσθηκε.

Χρησιμοποιήθηκαν τα φύλλα εργασίας (επισυνάπτονται) με τα οποία έγινε καταγραφή του ζητήματος με μελέτη στο πεδίο και αποσαφηνίστηκαν τα δεδομένα και οι στόχοι.

Το σενάριο που προκρίθηκε ήταν να προχωρήσουμε στα εξής βήματα:

1. να δημιουργηθεί, ως πρωτότυπο, «γωνιά ανακύκλωσης» για χαρτί, πλαστικό και αλουμίνιο  

2.  να επεκταθεί το πρωτότυπο  και να τοποθετηθεί αντίστοιχο σε κάθε τάξη ώστε να παρακολουθείται καλύτερα η όλη διαδικασία της διαλογής των απορριμμάτων και να υπάρξουν πιο ολοκληρωμένα συμπεράσματα

3. να φροντίσουν οι ομάδες να ενημερώσουν τους μαθητές/τριες όλων των τάξεων και να τους προτρέψουν να δημιουργήσουν μόνοι τους γωνιές ανακύκλωσης/πράσινες γωνιές που θα χρησιμοποιούν για τη σωστή διαλογή των ανακυκλώσιμων υλικών.

Με τον τρόπο αυτό μετατρέψαμε τις ιδέες μας σε εφαρμόσιμα σενάρια και προχωρήσαμε στη δημιουργία πρωτοτύπων.

Το πρωτότυπο για τη γωνιά ανακύκλωσης που δημιουργήσαμε αποτελείται από τρία μεσαίου μεγέθους χαρτόκουτα που διακοσμήσαμε κατάλληλα και γράψαμε επάνω τους μηνύματα για την προστασία του περιβάλλοντος και την αξία της ανακύκλωσης.

Στη συνέχεια οργανώθηκαν ομάδες ενημέρωσης και επισκεφτήκαμε όλα τα τμήματα, δείξαμε το πρωτότυπο που κατασκευάσαμε, κάναμε ενημέρωση και προτρέψαμε όλους τους συμμαθητές μας να δημιουργήσουν κι αυτοί ανάλογες γωνιές ανακύκλωσης για την τάξη τους και να κάνουν σωστή και εκτεταμένη ανακύκλωση.

Το πρωτότυπό μας θέλαμε να είναι από επαναχρησιμοποιημένα υλικά, εύκολα διαχειρίσιμο, όμορφα διακοσμημένο, χωρίς ιδιαίτερο κόστος και πολύ χρηστικό. Κι αυτό ακριβώς πετύχαμε.

Σε αυτό το στάδιο, και αφού διαπιστώσαμε πως όλα τα τμήματα είχαν φτιάξει τη δική τους γωνιά ανακύκλωσης, προχωρήσαμε σε οργανωμένη παρατήρηση για να διαπιστώσουμε αν υπήρξε κάποια αλλαγή στη συμπεριφορά των συμμαθητών/τριών μας και αν το πρόβλημα της διαχείρισης των απορριμμάτων παρουσίαζε κάποια βελτίωση.

Στο στάδιο αυτό είχαμε και τη βοήθεια της υπεύθυνης καθαριότητας του σχολείου η οποία επιβεβαίωσε τις παρατηρήσεις μας για μείωση των σκουπιδιών στην αυλή αλλά και στο κτίριο του σχολείου και την αύξηση των ανακυκλωμένων απορριμμάτων, χωρίς βέβαια να λείπουν και κάποιες «παρασπονδίες» σε κάποια τμήματα.

Στο στάδιο αυτό προχωρήσαμε στην αξιολόγηση της δράσης και της επιτυχίας που είχε, μέσω ερωτηματολογίων αυτοαξιολόγησης/ ετεροαξιολόγησης και συζήτησης στην ολομέλεια.

Αφού διαπιστώσαμε πως η πρότασή μας καθώς και το πρωτότυπο που δημιουργήσαμε λειτούργησαν ικανοποιητικά, αναζητήσαμε τρόπους για να βελτιώσουμε τα αποτελέσματα της προσπάθειάς μας.

Έτσι καταλήξαμε στα εξής:

1. Λάβαμε συμμετοχή στο Σχολικό Πρωτάθλημα 2021-2022 «Πάμε Ανακύκλωση» που διοργανώνει ο δήμος Ιωαννιτών στο πλαίσιο του προγράμματος follow green (https://followgreen.gr/)

2. Ετοιμάσαμε και αποστείλαμε ενημερωτική επιστολή προς τους γονείς για να συνδράμουν τις προσπάθειές μας σε συνεργασία με τον Σύλλογο Γονέων και Κηδεμόνων.

3. Συμμετείχαμε με μεγάλη επιτυχία (από 20 ως 28 Νοεμβρίου 2021) στην Ευρωπαϊκή Εβδομάδα για τη Μείωση των Απορριμμάτων (EWWR) https://ewwr.eu/ και λάβαμε από τον ΕΟΑΝ - «Ελληνικός Οργανισμός Ανακύκλωσης» ευχαριστήρια επιστολή και αναμνηστικό για τη δράση μας.

  4. Δημιουργήσαμε τους ήρωές μας, τον Ανακυκλωσάκη και την Ανακυκλωσούλα, που έγιναν οι μασκότ της δράσης μας και μας έδωσαν έμπνευση να φτιάξουμε πολλές ιστορίες στις οποίες πρωταγωνιστούν.

5. Αποφασίσαμε να οργανώσουμε μια εκδήλωση ενημέρωσης της σχολικής μονάδας και των γονέων στο τέλος του σχολικού έτους  με την παρουσίαση του κουκλοθέατρου: «τα χαρτιά ανακυκλώνονται».

6. Διοργανώσαμε, με μεγάλη συμμετοχή, μαθητικό διαγωνισμό δημιουργίας γλάστρας από επαναχρησιμοποιούμενα υλικά.

7. Τοποθετήσαμε, σε συνεργασία με τον Σύλλογο Γονέων και τον δήμο Ιωαννιτών, σταθερούς κάδους απορριμμάτων στην αυλή του σχολείου.

8. Δημιουργήσαμε στο σχολείο ολοκληρωμένη γωνιά ανακύκλωσης για χαρτί, πλαστικό, αλουμίνιο, μπαταρίες, λάμπες και ηλ. μικροσυσκευές.

Η συμμετοχή μας στην Ευρωπαϊκή Εβδομάδα για τη Μείωση των Απορριμμάτων καθώς και η εμβάθυνση στους 17 Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης είχαν ως αποτέλεσμα να ξεκινήσουμε μια νέα φάση διερεύνησης που έδωσε και τον τελικό τίτλο του προγράμματος:

«The revolution of 3Rs (Reduce - Reuse - Recycle)». (Ο αρχικός τίτλος ήταν: Μ.Ε.Τ.Α.  μαθητές/τριες – επιθυμούν – τώρα  – ανακύκλωση.)

Αφορά τον Στόχο 12.5 : «Έως το 2030, ουσιαστική μείωση της παραγωγής αποβλήτων μέσω της πρόληψης, της μείωσης, της ανακύκλωσης και της επαναχρησιμοποίησης.»

Έτσι:

    1. Ετοιμάσαμε τον «δεκάλογο του ευαισθητοποιημένου μαθητή» με προτάσεις για τον τρόπο μείωσης των απορριμμάτων στο σχολείο από τους μαθητές και τις μαθήτριες αλλά και τους εκπαιδευτικούς και τη διεύθυνση της σχολικής μονάδας, συμβάλλοντας έτσι στη δημιουργία ενός ανοιχτού και αειφόρου σχολείου, αξιοποιώντας παράλληλα και τον ψηφιακό «Eκπαιδευτικό οδηγό για τη μείωση απορριμμάτων, την επαναχρησιμοποίηση και την ανακύκλωση με διαλογή στην πηγή για μαθητές και μαθήτριες» από το Κέντρο Πληροφόρησης και Τεκμηρίωσης για το Ρατσισμό, την Οικολογία, την Ειρήνη και τη Μη Βία, ΑΝΤΙΓΟΝΗ.

    2. Ετοιμάσαμε και αποστείλαμε στον δήμο Ιωαννιτών επιστολή στην οποία προτείνουμε τη δημιουργία γωνιάς ανακύκλωσης/πράσινης γωνιάς σε κάθε συνοικία καθώς και σε κάθε σχολική μονάδα και προτείναμε τη δημιουργία μιας καμπάνιας σε όλη την πόλη για Μείωση των Απορριμμάτων και στη συνέχεια για Σωστή και Ολοκληρωμένη Ανακύκλωση. Στη λογική των 3Rs: μείωση / επανάχρηση / ανακύκλωση των απορριμμάτων.

    3.Τέλος, αποφασίσαμε να συγκεντρώσουμε από τα σπίτια μας πλαστικά μπουκάλια και κουτιά αλουμινίου τα οποία, σε συνεννόηση με την Ανταποδοτική Ανακύκλωση, ανακυκλώσαμε λίγες μέρες πριν από τα Χριστούγεννα στο Πάρκο Ανακύκλωσης στα Ιωάννινα και προσφέραμε το ανταποδοτικό κίνητρο της ανακύκλωσης στον Φιλανθρωπικό Οργανισμό της Ιεράς Αρχιεπισκοπής Αθηνών «Αποστολή».