Μετρώντας την πυκνότητα, ανακαλύπτω και των φρούτων την ωφελιμότητα!

Επιχειρείται η ενσωμάτωση της διατροφικής αγωγής και στο σχολικό εργαστήριο Φυσικών Επιστημών και η ευαισθητοποίηση των μαθητών στις αρχές και τις αξίες της Ισορροπημένης Διατροφής και Αγωγής Υγείας, μέσω της εργαστηριακής διδασκαλίας των Φυσικών Επιστημών.

Συγκεκριμένα, πραγματοποιείται η εργαστηριακή άσκηση μέτρησης της πυκνότητας, στην οποία, αντί των συνήθων υλικών (μέταλλο, ξύλο, πέτρα, πλαστελίνη κλπ), επιλέγουμε φρούτα. Οι μαθητές μετρούν την πυκνότητα των φρούτων και, παράλληλα, ανακαλύπτουν στοιχεία για την σπουδαία διατροφική τους αξία, τα οποία επεξεργάζονται και συζητούν στην τάξη. Μέσω του Παγκόσμιου Ιστού, μπορούν να μοιραστούν τα ευρήματα και συμπεράσματά τους μοιράζονται με άλλους μαθητές, επιτυγχάνοντας έτσι την επιθυμητή διάχυση της γνώσης και τον εμπλουτισμό της.

Διεύθυνση ιστοεξερεύνησης: http://zunal.com/webquest.php?w=270645 και http://platform.openwebquest.org/view/index.php?wq=977

ΕΜΠΛΕΚΟΜΕΝΕΣ ΓΝΩΣΤΙΚΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ

Χημεία, Βιολογία, Φυσική, Αγωγή Υγείας.

ΠΡΟΑΠΑΙΤΟΥΜΕΝΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ

Πυκνότητα υλικών, μάζα, όγκος, μονάδες μέτρησης θεμελιωδών φυσικών μεγεθών.

ΑΦΕΤΗΡΙΑ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ - ΣΚΟΠΟΣ

Ο επιπολασμός της παχυσαρκίας και η κατάταξη των Ελληνόπουλων στα πλέον παχύσαρκα παιδιά της Ευρώπης, δεν αφήνει πολλά περιθώρια εφησυχασμού στον εκπαιδευτικό. Η προσπάθεια αλλαγής της διατροφικής συμπεριφοράς των παιδιών και των εφήβων πρέπει να είναι διαρκής, συντονισμένη, ευρεία και στοχευμένη.

Η παροχή πολλαπλών μέσων αναπαράστασης, ο παιγνιώδης χαρακτήρας, η παροχή κινήτρων στους μαθητές, η καλλιέργεια πνεύματος συνεργασίας σε ομάδα, η χρήση πολλαπλών μέσων αναπαράστασης καθώς και ο συσχετισμός των διδακτικών αντικειμένων και των πρακτικών με την καθημερινή ζωή, είναι χαρακτηριστικά που όταν αξιοποιούνται, αυξάνουν το διδακτικό και παιδαγωγικό όφελος, με τελικό και άκρως σημαντικό σκοπό, τη βελτίωση της ποιότητας ζωής του σημερινού μαθητή και αυριανού ενήλικα πολίτη.

Στο συγκεκριμένο διδακτικό σενάριο, οι μαθητές, υλοποιούν την εργαστηριακή άσκηση υπολογισμού πυκνότητας, η οποία έχει θεμελιώδη χαρακτήρα στην όλη σχολική εργαστηριακή εκπαίδευση, αλλά ταυτόχρονα, ανακαλύπτουν μηνύματα στοχευμένων διατροφικών συμπεριφορών. Επιπλέον, ευαισθητοποιούνται σε θέματα υγείας, και διαμορφώνουν τη δική τους άποψη για τις ευεργετικές ιδιότητες που έχει για τον ανθρώπινο οργανισμό η κατανάλωση φρούτων και χυμών, στο πλαίσιο μιας ισορροπημένης διατροφής.

Το σενάριο αφορά το πρώτο από τρία διδακτικά δίωρα, κατά τα οποία, επιχειρείται η στοχευμένη παρέμβαση στη διατροφική συμπεριφορά, με παράλληλη εκτέλεση των υποχρεωτικών εργαστηριακών ασκήσεων της τάξης αυτής.

ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ

Οι στόχοι, δεδομένου του διττού χαρακτήρα του εκπαιδευτικού σεναρίου, μπορούν να ταξινομηθούν σε δύο κατηγορίες:

Α. Ως προς το εργαστήριο Φυσικών Επιστημών:

Οι μαθητές μετά την εκτέλεση της εργαστηριακής άσκησης θα μπορούν

Να υπολογίζουν την πυκνότητα ενός υλικού με τη μέτρηση της μάζας και του όγκου του.
Να συγκρίνουν την πυκνότητα δύο υλικών.
Να ταξινομούν μερικά υλικά σε σειρά αυξανόμενης πυκνότητας.

Β. Ως προς την Αγωγή Υγείας:

Οι μαθητές μετά την εκτέλεση της εργαστηριακής άσκησης θα μπορούν

Να υποστηρίξουν τη διατροφική αξία ορισμένων φρούτων και την αναγκαιότητα της ένταξής τους στην καθημερινή τους διατροφή.
Να υιοθετήσουν νέες διατροφικές συμπεριφορές.
Να αρχίσουν να ενεργούν με στόχο τη βελτίωση της διατροφής τους για την προάσπιση της σωματικής και της ψυχικής τους υγείας.
Να συμβάλουν στην τροποποίηση των διατροφικών συμπεριφορών του άμεσου περιβάλλοντός τους.

Έχοντας διαπιστώσει ότι ο κατακερματισμός της γνώσης δε διακριτά διδακτικά αντικείμενα αφήνει σημαντικά γνωστικά κενά στους μαθητές, αλλά και ότι η «διδασκαλία» της αγωγής υγείας ως ξεχωριστού μαθήματος ίσως δεν συνεισφέρει στον αναμενόμενο βαθμό στην ευαισθητοποίηση και την αλλαγή συμπεριφορών και συνηθειών, επιχειρείται μια συνδυαστική προσέγγιση, με έμφαση στο βιωματικό αλλά και παιγνιώδη χαρακτήρα της μάθησης:

Αφ’ ενός η διδασκαλία της διατροφικής αγωγής εντάσσεται στο βιωματικό χαρακτήρα του εργαστηρίου φυσικών επιστημών όπου η «hands on» ανακαλυπτική διαδικασία φέρνει τους μαθητές σε άμεση επαφή με το διδασκόμενο αντικείμενο και αποτελεί πλέον δικό τους θέμα προς διερεύνηση.

Αφ’ ετέρου η πραγματοποίηση των εργαστηριακών ασκήσεων με τρόφιμα/φρούτα, με τρόπο πιο ελκυστικό και κοντινό στα βιώματα των γυμνασιοπαίδων, έτσι ώστε να μπορούν άνετα να εφαρμόσουν τα ίδια πειράματα στην κουζίνα του σπιτιού τους παίζοντας, και, φυσικά, με την στόχευση να γευτούν τα αντίστοιχα φρούτα.

Τα παραπάνω θα μπορούσαν να είναι αρχικά βήματα υιοθέτησης συνηθειών που θα οδηγήσουν σε συνειδητές προσπάθειες βελτίωσης της ποιότητας ζωής.

ΑΠΑΙΤΟΥΜΕΝΗ ΥΛΙΚΟΤΕΧΝΙΚΗ ΥΠΟΔΟΜΗ

Απαιτούνται κατ’ ελάχιστο 5 ηλεκτρονικοί υπολογιστές, τους οποίους θα χειριστούν οι μαθητές οργανωμένοι σε ομάδες. Καλό είναι να υπάρχουν περισσότεροι του ενός υπολογιστές (2 ή 3) ανά ομάδα οπότε διευκολύνεται και επιταχύνεται η διαδικασία αναζήτησης πληροφοριών από τις διευθύνσεις που δίνονται στην πλατφόρμα της ιστοεξερεύνησης. Η ύπαρξη βιντεοπροβολέα είναι επίσης απαραίτητη. Το εργαστήριο Πληροφορικής του σχολείου μπορεί να αξιοποιηθεί κατά τη διάρκεια της πρώτης διδακτικής ώρας.

Η σύνδεση με το διαδίκτυο κρίνεται απαραίτητη για τη λειτουργία της ιστοεξερεύνησης ως διδακτικού εργαλείου. Η διεύθυνση της σχετικής ιστοεξερεύνησης είναι: http://zunal.com/webquest.php?w=270645

ΕΚΤΙΜΩΜΕΝΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ

Απαιτούνται δύο διδακτικές ώρες:

μία διδακτική ώρα (45΄) για την εισαγωγή, την αρχική συζήτηση το σχεδιασμό και την οριοθέτηση του θέματος, για τη συλλογή πληροφοριών, την αξιολόγηση και την αξιοποίησή τους,
μία για την εκτέλεση των εργαστηριακών ασκήσεων, την παρουσίαση των ερευνητικών δεδομένων, την αξιολόγηση του εγχειρήματος και τον αναστοχασμό.

ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΑΞΗΣ

Την 1^η διδακτική ώρα, στο εργαστήριο Πληροφορικής του σχολείου, οι μαθητές οργανώνονται σε ομάδες των 4- 5, ανάλογα με τον αριθμό των παιδιών της τάξης. Κάθε ομάδα εργάζεται σε διαφορετικό υπολογιστή. Ανά ομάδα μπορεί να διατεθεί – εάν υπάρχει - και δεύτερος ή και τρίτος υπολογιστής.

Τη 2^η διδακτική ώρα, οι ίδιες μαθητικές ομάδες, στο σχολικό εργαστήριο Φυσικών Επιστημών, εκτελούν την εργαστηριακή άσκηση, λαμβάνουν μετρήσεις τις οποίες επεξεργάζονται, συζητούν και καταλήγουν σε συμπεράσματα βάσει του φύλλου εργασίας τους . Στο τελευταίο τέταρτο της ώρας αυτής, διεξάγεται συζήτηση με την τεχνική του debate, όπου οι μαθητές χωρίζονται σε υπέρμαχους της υγιεινής και ισορροπημένης διατροφής με έμφαση στην κατανάλωση φρούτων και λαχανικών, και σε «αντιδραστικούς», οι οποίοι αναζητούν επιχειρήματα υπέρ των διατροφικών καταχρήσεων και της ανεξέλεγκτης κατανάλωσης ανθυγιεινών (πλην όμως νόστιμων) τροφών.

Το κόστος της καθημερινής κατανάλωσης φρούτων π.χ. στο σχολείο, συζητείται σε σχέση με αυτό της κατανάλωσης ειδών γρήγορης και πρόχειρης προετοιμασίας από ταχυφαγεία ή και το σχολικό κυλικείο.

ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΚΑΙ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ

Η παρούσα διδακτική προσέγγιση δομήθηκε βάσει ανακαλυπτικών, διερευνητικών, συνεργατικών και βιωματικών τεχνικών, μέσω της εργαστηριακής/πειραματικής διαδικασίας.

Εφαρμόζεται το μοντέλο της ερευνητικής εργασίας (project). Η κύρια στρατηγική είναι η διερευνητική-ανακαλυπτική μάθηση, με στοιχεία εποικοδομισμού.

Στηρίζεται σε προσχεδιασμένες δραστηριότητες για την ομαδοσυνεργατική διερεύνηση ερωτημάτων, τη συζήτηση και τον αναστοχασμό και αποσκοπεί στην ωρίμανση της κριτικής σκέψης των μαθητών, αλλά και τη διαπραγμάτευση της γνώσης σε σχέση με κοινωνιολογικά χαρακτηριστικά.

Επιπλέον, επιχειρούνται

η αξιοποίηση της δυνατότητας πολλαπλών αναπαραστάσεων, με τη χρήση πολυμέσων του διαδικτύου (παρακολούθηση videο, πλοήγηση σε επιλεγμένες ιστοσελίδες, δυνατότητα ηλεκτρονικής επικοινωνίας των μαθητών μεταξύ τους και με το διδάσκοντα για διαμόρφωση και ανταλλαγή υλικού εργασιών), με τη βιωματική πειραματική διαδικασία και τη δημιουργική συνδιαμόρφωση π.χ αφίσας, διαφημιστικού μηνύματος ή κολλάζ.
η παροχή πολλαπλών εκφραστικών δυνατοτήτων, με την κάθε ομάδα να παρουσιάζει την εργασία της και τα συμπεράσματά της με τρόπο δικής της επιλογής, αλλά και να θέτει στις υπόλοιπες ομάδες ένα πρόβλημα ή γρίφο για να εξετάσει την απήχηση του έργου της σε αυτές.
η ανταμοιβή της καλύτερης ομάδας με ένα πανέρι γεμάτο φρούτα, στην κατεύθυνση της παροχής κινήτρων, αλλά και για την ισχυρή σημειολογική υποστήριξη της στοχοθεσίας του εγχειρήματος
η ένταξη του παιγνιώδους χαρακτήρα στη συνολική διαδικασία, με τη μέτρηση της πυκνότητας σε φρούτα αντί των «παραδοσιακών» εργαστηριακών σωμάτων από ξύλο, μέταλλο κλπ, με τη δυνατότητα των μαθητών να γευτούν και να απολαύσουν τα πειραματικά υλικά, αλλά και με την προσπάθεια για διάκριση της κάθε ομάδας
η ανάπτυξη των δεξιοτήτων των μαθητών που αδιαμφισβήτητα καλλιεργεί η πειραματική διαδικασία, με ταυτόχρονη καλλιέργεια στοιχείων της προσωπικότητάς τους μέσω της ανακάλυψης της αξίας και της προσιτότητας της ισορροπημένης διατροφής
η υποστήριξη του πνεύματος συνεργασίας, με ανασυγκρότηση των ομάδων και οργάνωσή τους με διαφορετικό κριτήριο σε κάθε φάση. Η ιστοεξερεύνηση για τις πέντε ομάδες και η τεχνική του debate για τις δύο ομάδες, ορίζουν το σχεδιάγραμμα των εφαρμοζόμενων συνεργατικών δομών
η ενσωμάτωση του προβληματισμού για το κοινωνικό ζήτημα της παχυσαρκίας και η ανάδειξη του αγαθού της υγείας
η εμπλοκή των μαθητών στη διαδικασία της ανεύρεσης των υλικών (φρούτων και χυμών) για την συνειδητοποίηση των οικονομικών δεδομένων που σχετίζονται με την κατανάλωσή τους
η δυνατότητα ενδο- και δια- σχολικής συνεργασίας με τη δυνατότητα που παρέχουν δομές δικτύωσης του παγκόσμιου ιστού (wiki, ιστολόγια, ιστοσελίδες κ.ά.)

Ο/Η εκπαιδευτικός, ενισχύει κι επιβραβεύει τις προσπάθειες και τις πρωτοβουλίες των μαθητών. Μεριμνά για τη λειτουργικότητα των ομάδων, τόσο ως προς τη σύνθεσή τους, όσο και ως προς τις εργασίες που αναλαμβάνουν. Ο ρόλος του/της είναι ενθαρρυντικός, συμβουλευτικός, οργανωτικός και με φθίνοντα ρυθμό καθοδηγητικός.

ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΣΕΝΑΡΙΟΥ

Α. Ως προς την οργάνωση: Οι μαθητές λαμβάνουν αρχικές οδηγίες και οργανώνονται σε ομάδες.

Μελετούν το θέμα και ενημερώνονται για το σκοπό της ομάδας. Τίθενται στην ολομέλεια τα ερευνητικά ερωτήματα που θα διαπραγματευθούν οι ομάδες.

Αποφασίζεται η κατανομή ρόλων ανά ομάδα.

Γίνεται η σχετική αναζήτηση πληροφοριών από το διαδίκτυο, με πλοήγηση σε προεπιλεγμένες από τον διδάσκοντα διευθύνσεις ιστοσελίδων σχετικών με το θέμα.

Ακολουθεί η πραγματοποίηση της εργαστηριακής άσκησης στο σχολικό εργαστήριο Φυσικών Επιστημών. Μπορούν να γευτούν τα φρούτα της ομάδας τους και να απολαύσουν μέρος του προς εξέταση χυμού.

Οι μαθητές ετοιμάζουν τα κείμενα και σχεδιάζουν τους τρόπους παρουσίασης. Μπορούν να δημιουργήσουν αρχείο παρουσίασης power point ή να δώσουν έντυπο υλικό, χειρόγραφο ή ηλεκτρονικό, αφίσα, κολλάζ, ή ο,τιδήποτε άλλο θεωρούν κατάλληλο.

Παρουσιάζουν τη δουλειά τους στην ολομέλεια και ακολουθεί συζήτηση και αναστοχασμός.

Θέτουν ένα πρόβλημα, ή γρίφο ή άλλου είδους ερώτημα στις άλλες ομάδες, ώστε να εξετάσουν αν η παρουσίασή τους είχε τα επιθυμητά γι’ αυτούς αποτελέσματα.

Β. Ως προς το περιεχόμενο: Οι μαθητές συγκροτούν πέντε ομάδες και αναλαμβάνουν τους ρόλους τους. Τρεις ειδικοί επιστήμονες, ένας μαθητής υπέρμαχος της ισορροπημένης και υγιεινής διατροφής και ένας μαθητής από αδιάφορος έως ενάντιος προς τις υγιεινές διατροφικές συνήθειες. Την επιστημονική ομάδα αποτελούν ο Χημικός, ο Διατροφολόγος και ο Βιολόγος.

Στο τέλος της επεξεργασίας του θέματος, οι ομάδες θα ανασυγκροτηθούν και θα γίνουν δύο: Υπέρμαχοι της υγιεινής διατροφής και ιδιαίτερα της κατανάλωσης φρούτων («φρουτολάτρες») και ενάντιοι, υπέρμαχοι της πρόχειρης και συνήθως ανθυγιεινής διατροφής («φρουτομάχοι»). Οι πρώτοι θα προσπαθήσουν να πείσουν για τα οφέλη της κατανάλωσης φρούτων τους δεύτερους, ενώ οι τελευταίοι θα επιχειρήσουν να αντισταθούν, προτάσσοντας δικά τους επιχειρήματα π.χ. υπέρ της κατανάλωσης γλυκών. Θα συζητήσουν επίσης για το κόστος της διατροφής σε κάθε περίπτωση.

Ομάδα Α – Πράσινα Φρούτα