Hosted by SALL , contributed by elina_maniati on 2 March 2022
Μέσα από αυτό το έργο οι μικροί μας μαθητές μαθαίνουν με βιωματικές και παιγνιώδεις δραστηριότητες και μέσα από την ανακαλυπτική και βιωματική μάθηση, την έννοια των τροφικών απόβλητων και την ανάγκη μείωσης της σπατάλης των τροφίμων όχι μόνο για την περιβαλλοντική διάσταση του θέματος αλλά και για την ηθική. Όταν πετάμε το φαγητό, στην πραγματικότητα δεν πετάμε μόνο μερικές μπουκιές μας αλλά και τους φυσικούς πόρους και την ενέργεια που χρειάστηκε για να παραχθεί. Επιπλέον τα πεταμένα τρόφιμα παράγουν τεράστιες ποσότητες Μεθανίου συμβάλλοντας έτσι ακόμη περισσότερο στην κλιματική αλλαγή. Σύμφωνα με έρευνες, το φαγητό που πετάμε θα μπορούσε να θρέψει για ένα χρόνο τους κατοίκους της Ευρώπης, της Αμερικής και της Αφρικής, ενώ κάθε Έλληνας πετάει 142 κιλά τρόφιμα το χρόνο !!!
Στόχος του έργου μας είναι να ευαισθητοποιήσουμε τους μαθητές μας σχετικά με την κυκλική οικονομία των τροφίμων, να ανακαλύψουμε τρόπους μείωσης των αποβλήτων των τροφίμων στην καθημερινότητά μας, να συνεργαστούμε με φορείς τοπικούς και μη στα ζωντανά εργαστήρια και να μεταδώσουμε το μήνυμά μας στην τοπική κοινότητα.
Ιστορικό
Η δράση υλοποιήθηκε το σχολικό έτος 2021-22 στο Νηπιαγωγείο μας με αφορμή τη συμμετοχή μας στο έργο SALL. Ενσωματώσαμε σε αυτή και άλλα προγράμματα που υλοποιούσαμε τη φετινή σχολική χρονιά και οργανώσαμε πάνω της και τη συμμετοχή μας στον πανελλήνιο διαγωνισμό Ανοιχτών Τεχνολογιών στην Εκπαίδευση, με το ίδιο θέμα. Η Εκπαιδευτική Ρομποτική βοήθησε επικουρικά το πρόγραμμα αυτό, καθώς χρησιμοποιεί την παιχνιώδη μορφή μάθησης και ενθουσιάζει τα παιδιά. Η ανακαλυπτική -βιωματική προσέγγιση χρησιμοποιήθηκε μεθοδολογικά πέρα από τη μεθοδολογία των Ζωντανών Εργαστηρίων, υποστηρίζοντας την οικοδόμηση της γνώσης από τους μαθητές και όχι την μετάδοσή της από τον εκπαιδευτικό.
Ξεκινώντας αυτό το έργο, φάρος μας θα είναι η προηγούμενη εμπειρία εκπαιδευτικών και μαθητών στη μεθοδολογία υλοποίησης ευρωπαϊκών προγραμμάτων και διεθνών προκλήσεων, αλλά και η θετική μας διάθεση για κάτι διαφορετικό. Είναι βοηθητικό που οι μαθητές μας έχουν μία προηγούμενη γνώση από υλοποίηση προγραμμάτων σχετικών με τη διατροφή, αν και δεν είναι προαπαιτούμενο.
Στόχος
Ο σκοπός του συγκεκριμένου έργου είναι να ανακαλύψουμε τρόπους μείωσης των αποβλήτων των τροφίμων στην καθημερινότητά μας, να συνεργαστούμε με τοπικούς και μη τοπικούς φορείς στα εργαστήρια και να αλλάξουμε στάσεις και συμπεριφορές, μεταδίδοντας το μήνυμά μας και στην τοπική και ευρύτερη κοινότητα.
Επιμέρους στόχοι του έργου είναι:
- Η γνωριμία με σημαντικά παγκόσμια προβλήματα
- Η αξιοποίηση της τεχνολογίας και των ανοιχτών λογισμικών για την ανάδειξη του ζητήματος.
- Η ανάπτυξη κριτικής σκέψης, υπολογιστικής σκέψης και επίλυσης προβλημάτων.
- Η ανάπτυξη ομαδοσυνεργατικών δεξιοτήτων.
Συνδημιουργία με κοινωνικούς φορείς
Αρχικά συνεργαστήκαμε με τους γονείς των μαθητών/μαθητριών που καλλιεργούν με παραδοσιακό τρόπο, με γεωπόνους και με ειδικούς της καλλιέργειας και της γεωργίας, αλλά και με γείτονες του σχολείου που καλλιεργούν στα γειτονικά χωράφια.
Επίσης απευθυνθήκαμε σε ιδιοκτήτες μικροκαλλιεργειών, μανάβηδες, ιδιώτη διατροφολόγο, συνεργαστήκαμε με το Δήμο Ιωαννιτών, τον ΣΕΕ Αειφορίας ΠΕ Ιωαννίνων καθώς και με άλλα σχολεία (ΠΕ & ΔΕ) της περιοχής μας, όπως και με το πρόγραμμα των συσσιτίων της ενορίας Περιβλέπτου Ιωαννίνων.
Ενεργή συνεργασία συνεχίζουμε να υλοποιούμε με το Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων και το Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών, ενώ διαδικτυακή εκδήλωση πραγματοποιήσαμε με την ΜΚΟ ΜΠΟΡΟΥΜΕ όπου και υλοποιήσαμε βιωματικές δράσεις για τα φρούτα με παραμορφωμένο σχήμα και τους διαφορετικούς τρόπους με τους οποίους μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε τα ελαφρώς ώριμα φρούτα.
Συνεργαστήκαμε επίσης διαδικτυακά με την Ιστορική Ζωσιμαία Βιβλιοθήκη Ιωαννίνων και υλοποιήσαμε δράσεις φιλαναγνωσίας για την κυκλική οικονομία πάνω στο βιβλίο "Σώσε τον πλανήτη"
Τέλος, συνεργαστήκαμε με το Δημοτικό Σχολείο Κουτσελιού Ιωαννίνων και το Δημοτικό Σχολείο Σταυρακίου Ιωαννίνων και ανταλλάξαμε μαζί τους ιδέες και συμπεράσματα από το συγκεκριμένο έργο.
Εφαρμογή
https://blogs.sch.gr/7nipioa/2022/05/22/sall-schools-as-living-labs/
Σκοπός του συγκεκριμένου έργου είναι η ευαισθητοποίηση των νηπίων μέσα από την αξιοποίηση και της τεχνολογίας, προκειμένου να εξερευνηθούν και να ανιχνευθούν μηνύματα του φυσικού κόσμου και να δοθούν λύσεις στο τόσο σημαντικό παγκοσμίως ζήτημα, αυτό της σπατάλης τροφίμων.
Οι μικροί μαθητές μέσα από παιγνιώδεις και βιωματικές δραστηριότητες της ανακαλυπτικής μάθησης, με τη βοήθεια ενός μικρού φρούτου (ρομπότ Edison) το οποίο αποτελεί και το βασικό εμψυχωτή του προγράμματος, ανιχνεύουν ζητήματα που αφορούν τη σπατάλη των τροφίμων, κάνουν έρευνα πεδίου με τη βοήθεια των γονέων και της τοπικής κοινότητας, εντοπίζουν το πρόβλημα, σκέφτονται πιθανές λύσεις, λειτουργούν σαν ένα "ζωντανό εργαστήρι" (Living Lab) στο χώρο του σχολείου τους και καταλήγουν στη δημιουργία ενός οικοκώδικα συμπεριφοράς σχετικού με το πρόβλημα. Σε όλα αυτά, έχουν σύμμαχό τους τους γονείς τους, τους εμπειρογνώμονες και όλους τους συνεργάτες του έργου.
Μέσα από αυτό το έργο οι μικροί μαθητές θα ανακαλύψουν τρόπους μείωσης των αποβλήτων στην καθημερινότητά μας, θα γνωρίσουν την έννοια της κυκλικής οικονομίας, θα συνεργαστούν, θα αποκτήσουν δεξιότητας 21ου αιώνα και θα προσπαθήσουν να μεταδώσουν ένα δυνατό μήνυμα στην τοπική και ευρύτερη κοινότητα.
Συγκεκριμένα:
Α' ΦΑΣΗ: ΕΞΕΡΕΥΝΗΣΗ (Ευαισθητοποίηση μαθητών/τριών και συνειδητοποίηση του προβλήματος)
Τα νήπια, προκειμένου να αντιληφθούν από μόνα τους το πρόβλημα, κάνουν έρευνα αρχικά στο σπίτι τους με τη βοήθεια γονέων και συγγενών τους και στη συνέχεια και στο Ολοήμερο τμήμα του σχολείου, σχετικά με τις ποσότητες και το είδος των τροφών που αγοράζουμε και καταλήγουν στα σκουπίδια. Καταγράφονται οι ποσότητες, τα είδη και οι λόγοι που τα τρόφιμα δεν καταναλώνονται, αλλά πετιούνται στα σκουπίδια. Οι παρατηρήσεις αποτυπώνονται με όποιον τρόπο μπορούν: με ζωγραφική, με πίνακες, με απλούς κειμενογράφους (και τη βοήθεια των γονέων και εκπαιδευτικών φυσικά).
Καλούν στο σχολείο έναν επαγγελματία μανάβη της περιοχής για να μας μιλήσει για τη μη αγορά των μη εμφανίσιμων φρούτων και λαχανικών, αλλά και για τη σπατάλη χρημάτων από αυτό.
Επίσης υλοποιούν διαδικτυακή δράση ευαισθητοποίησης και φιλαναγνωσίας με την ΜΚΟ ΜΠΟΡΟΥΜΕ, σχετικά με τη σπατάλη τροφίμων και μέσω του παραμυθιού «ΔΙΝΩΣΑΥΡΟΣ» υλοποιούν σχετικές βιωματικές δράσεις.
Παρουσιάζουν στην ολομέλεια της τάξης τα ευρήματά τους και στη συνέχεια χωρισμένα σε τυχαίες, ανομοιογενείς ομάδες των 4-5 ατόμων μέσω ψηφιακού τροχού ονομάτων (Random Name Picker) αναζητούν πληροφορίες στη μηχανή αναζήτησης Junior Safe Search σχετικά με τη σπατάλη τροφίμων. Θα ευαισθητοποιηθούν περισσότερο και θα αποκτήσουν εσωτερική κινητοποίηση μέσω παρακολούθησης σχετικών βίντεο για παιδιά στο διαδίκτυο και θα γνωρίσουν μέσα από τα λόγια μιας μικρής χτυπημένης μπανάνας (ρομπότ Edison) την ιστορία της, από το τροπικό δάσος μέχρι το σκουπιδοτενεκέ μας.
Τα ίδια τα νήπια δημιουργούν μόνα τους μια πίστα ρομποτικής και προγραμματίζοντας το επιδαπέδιο ρομποτάκι τους εξιστορούν την ιστορία αυτή στους γονείς τους μέσω τηλεδιάσκεψης, αλλά και στην ευρύτερη κοινότητα μέσω δημιουργίας βίντεο που αναρτούν στο διαδίκτυο (είδος πρωτότυπου: μοντέλο).
Τέλος, οι εκπαιδευτικοί του προγράμματος συμμετέχουν σε σχετικές επιμορφωτικές ημερίδες του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων για να ενισχύσουν τις γνώσεις τους πάνω στην κυκλική οικονομία και τους 17 Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης γενικότερα.
Β' ΦΑΣΗ: ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΣΜΟΣ (εξεύρεση λύσεων και επιλογή της καλύτερης)-ΣΥΝΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ
Στη συνέχεια καλούνται να σκεφτούν και να προτείνουν λύσεις δημιουργώντας πρωτότυπα και να επιλέξουν τις καλύτερες από αυτές. Οι λύσεις που προτάθηκαν ήταν:
Α) να δώσουν 2η ζωή σε τροφές που διαφορετικά θα κατέληγαν στα σκουπίδια και να τις υλοποιήσουν στο σπίτι με τη βοήθεια των γονέων τους. Μέσω ψηφιακής φωτογράφησης τις μεταφέρουν στο σχολείο και παρουσιάζει ο καθένας τη λύση που βρήκε (πχ να φτιάξει χυμό από χτυπημένα καρότα, σάλτσα από παλιές ντομάτες, φαγητά κλπ). Όλες οι λύσεις αναρτώνται σε ένα ψηφιακό Μουσείο τροφών και δημοσιεύονται στο διαδίκτυο και στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Ταυτόχρονα να φτιάξουν έναν Οικοκώδικα της Μείωσης της Σπατάλης Φαγητού και να το μοιράσουν στους γονε΄ςι και τους συμμαθητές τους των άλλων τμημάτων (είδος πρωτότυπου: δημιουργώ τέχνη).
Β) να δημιουργήσουν ένα επιτραπέζιο παιχνίδι με σωστές και μη σωστές συμπεριφορές σχετικά με την κατανάλωση των τροφίμων (αποθηκεύω έξυπνα τα τρόφιμα στο ψυγείο μου, διαβάζω σωστά τις ετικέτες των τροφίμων, κοιτάζω πάντα την ημερομηνία λήξης, αγοράζω από τα πίσω ράφια του σούπερ μάρκετ, ανακυκλώνω έξυπνα το φαγητό που περίσσεψε, οργανώνω ημέρα μη μαγειρέματος κλπ) (είδος πρωτότυπου: παιχνίδι ρόλων).
Γ) να δημιουργήσουν το δικό τους σχολικό κήπο στην αυλή του Νηπιαγωγείου. Να γίνουν παραγωγοί και να παράγουν τα δικά τους βιολογικά λαχανικά, να φτιάξουν το δικό τους κομπόστ και να καταναλώνουν τα παραγόμενά τους φτιάχνοντας μια υγιεινή σαλάτα την ώρα του μεσημεριανού φαγητού τους. Ό,τι περισσεύει, να το χαρίσουν στα συσσίτια που διοργανώνει η κοντινή εκκλησία για άπορους συνδημότες μας. Στο ταξίδι αυτό οι μικροί μαθητές γνωρίζουν τον κύκλο ζωής των προϊόντων, τον ζωγραφίζουν και δημιουργούν ένα e-book. Εργάζονται σε όλα τα γνωστικά αντικείμενα του Αναλυτικού Προγράμματος Σπουδών και μαθαίνουν διασκεδάζοντας (είδος πρωτότυπου: μοντέλο). Το ρομποτάκι Edison, μέσω QR τους δίνει πληροφορίες για κάθε λαχανικό, συμβουλές για σωστή παραγωγή και τους μαθαίνει να φτιάχνουν αξιόλογο κομπόστ.
Σαν καλύτερη λύση επιλέχθηκε τελικά η 1η κατά σειρά λόγω της συμμετοχής και των γονέων, με αποτέλεσμα την καλύτερη διάχυση των αποτελεσμάτων του έργου. Βέβαια, τελικά υλοποιήθηκε και η 2η και η 3η πρόταση λόγω του άπλετου χρονικού ορίου που διαθέταμε, μιας και το πρόγραμμα υλοποιήθηκε όλη τη σχολική χρονιά.
ΤΡΙΤΗ ΦΑΣΗ: ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ (Αποτελέσματα-παραγόμενα)
Για να διαδώσουν όλες αυτές τις εμπειρίες τους οι μικροί μαθητές δημιουργούν μόνοι τους τον Οικοκώδικα συμπεριφοράς για μικρούς και μεγάλους και αφού τον εκτυπώνουν σε φυλλάδια τον μοιράζουν σε γονείς και συμμαθητές τους, προτείνοντάς τους έναν νέο, εναλλακτικό τρόπο ζωής που στηρίζει τη βιωσιμότητα του πλανήτη. Στη συνέχεια επαναλαμβάνουν την αρχική έρευνα (στο σπίτι τους με τη βοήθεια γονέων και συγγενών τους και στη συνέχεια και στο Ολοήμερο τμήμα του σχολείου), σχετικά με τις ποσότητες και το είδος των τροφών που αγοράζουμε και καταλήγουν στα σκουπίδια. Καταγράφονται ξανά οι ποσότητες, τα είδη και οι λόγοι που τα τρόφιμα δεν καταναλώνονται αλλά πετιούνται στα σκουπίδια και οι παρατηρήσεις αποτυπώνονται με όποιον τρόπο μπορούν ώστε να αξιολογηθεί η λύση που δόθηκε στο προς μελέτη πρόβλημα.
Η αξιολόγηση έδειξε πολύ θετικά αποτελέσματα και η ευαισθητοποίηση όλων βοήθησε στη μη σπατάλη των τροφίμων και στη μη κατάληξή τους στα σκουπίδια. Γονείς και μαθητές, είχαν σαν αποστολές δράσης να ακολουθούν τον Οικοκώδικα συμπεριφοράς (πχ. να τοποθετούν το γάλα στα ψηλά ράφια του ψυγείου και όχι στην πόρτα, να χρησιμοποιούν τις ώριμες ντομάτες για σαλτσα και να μην τις πετάνε, να αγοράζουν φρούτα και λαχανικά που δεν έχουν απαραίτητα το "σωστό" σχήμα, να βάζουν στο πιάτο τους μόνο τόσο φαγητό όσο μπορούν να καταναλώσουν κλπ).
Η διάχυση του έργου έγινε με κάθε δυνατό τρόπο: μέσω της επίσημης ιστοσελίδας του σχολείου, μέσω των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, μέσω του τοπικού ηλεκτρονικού τύπου, μέσω των παρουσιάσεων των ίδιων των μαθητών/τριών. Η τελική εκδήλωση διάχυσης του έργου θα παρουσιαστεί Online σε γονείς και σχολεία της περιοχής, από τα ίδια τα νήπια πριν τη λήξη της σχολικής χρονιάς.
Επιπλέον τα νήπια θα συμμετέχουν στην εικαστική έκθεση και στον πανελλήνιο μαθητικό διαγωνισμό τέχνης με θέμα «Σπατάλη τροφίμων» στα τέλη Σεπτεμβρίου 2022 και με αφορμή τη Διεθνή Ημέρα Ενημέρωσης για την σπατάλη και απώλεια του φαγητού (29 Σεπτεμβρίου) με βασικό μήνυμα την ανάγκη ενημέρωσης όλων για τη σημασία της σπατάλης τροφίμων για το περιβάλλον, την κοινωνία, την οικονομία, καθώς και στην Εβδομάδα Δράσης της Action Aid «Φτιάχνω ένα βιώσιμο έργο τέχνης».
Αναστοχασμός
Τα αποτελέσματα και οι εμπειρίες μας από την εφαρμογή των αρχών του Ζωντανού Εργαστηρίου είναι αρκούντως θετικά, ενθουσίασαν όλους τους εμπλεκόμενους-συμμετέχοντες και μας οδήγησαν να σχεδιάσουμε τα βήματα που θα ακολουθήσουμε την επόμενη σχολική χρονιά σχετικά με το project.
Οι μαθητές ευαισθητοποιήθηκαν απέναντι στο ζήτημα της σπατάλης των τροφίμων, και ενθουσιάστηκαν με την προοπτική να συνδημιουργούν λύσεις σε ζητήματα που αφορούν τους ίδιους και την τοπική κοινότητα. Οι κοινωνικοί εταίροι είδαν πολύ θετικά τη συνεργασία τους με το σχολείο και ο καθένας συμμετείχε από ενδιαφέρον για το ζήτημα, από διάθεση συνεισφοράς στην κοινότητα αλλά και από προσωπικό όφελος.
Στο συγκεκριμένο έργο εφαρμόζοντας τις αρχές του Ζωντανού Εργαστηρίου είδαμε τον ενθουσιασμό μικρών και μεγάλων για τη συμμετοχή. Οι μαθητές/τριες αφιέρωσαν αρκετό από τον προσωπικό τους χρόνο για τις δράσεις. Επίσης είχαν τη βοήθεια και συμπαράσταση των γονέων τους, έστω κι αν δεν υπήρχε η δυνατότητα συλλογικής επαφής, άμεσα με όλη την τάξη. Η εξεύρεση λύσεων πάνω σε ένα βασικό πρόβλημα και η επιλογή της πιο κατάλληλης από τους ίδιους τους μαθητές, θεωρούμε ότι ήταν κάτι που τους κινητοποίησε τόσο, ώστε να συμμετέχουν στην όλη διαδικασία με περισσότερο ενθουσιασμό και θέληση για την επιτυχία της δράσης.
Η αξία του project χαρακτηρίζεται ως θετική τόσο για τα παιδιά όσο και για τους εκπαιδευτικούς και τους λοιπούς συμμετέχοντες.
Futurel Plans
Το έργο θα συνεχιστεί οπωσδήποτε και την επόμενη σχολική χρονιά, όπως είναι φανερό από το έκδηλο ενδιαφέρον μαθητών, γονέων, εκπαιδευτικών και συνεργατών.
Με βάση τη συγκεκριμένη εμπειρία από αυτό το ζωντανό εργαστήρι, την επόμενη χρονιά θα κινηθούμε ένα βήμα παραπέρα και θα προσπαθήσουμε σε συνεργασία και με το Δημοτικό σχολείο Σταυρακίου Ιωαννίνων, να υλοποιήσουμε ένα Ζωντανό Εργαστήρι Υδροπονίας στο σχολείο μας.