Περιβαλλοντικό –πολιτιστικό πρόγραμμα αναμόρφωσης – αναβίωσης-  του εγκαταλειμμένου σχολικού κήπου στο πίσω μέρος του κτιριακού συγκροτήματος του σχολείου μας .( Ο χώρος  για χρόνια δεν ήταν προσβάσιμος στους μαθητές. Η φύτευση του υποτυπώδης. Ο καθαρισμός από αγριόχορτα γίνεται δυο φορές ετησίως από το δήμο Μοσχάτου).Στόχος μας  η ανα-νοηματοδότηση  της εικόνας, της λειτουργικότητας και της χρήσης του χώρου. Η εξεύρεση θεμιτών από παιδαγωγική  και οικονομική άποψη τρόπων για την αναβάθμιση και την αξιοποίηση του χώρου. Τα βήματα μας για αυτό το σκοπό αφορούσαν στα εξής:

• Γνωριμία με διάφορα είδη κήπων (διαφόρων εποχών και πολιτισμών)
• κήποι και αστικό περιβάλλον: η παρουσία και η λειτουργικότητά τους
• ο κήπος και η οικιακή οικονομία σε επίπεδο ατομικό και στο πλαίσιο της τοπικής κοινότητας
• ο κήπος και η αρχιτεκτονική του
• χρήσιμα και «άχρηστα» υλικά και φυτά του κήπου μας
• η συμβιωτική σχέση των φυτών
• ανακύκλωση και αναβάθμιση του χώρου-Κομποστοποίηση και βιωσιμότητα του χώρου.
• Εξεύρεση οικονομικών πόρων για την υποστήριξη του προγράμματος.
• Παραγωγή προϊόντων  με πρώτες ύλες από τον κήπο μας .
• Σχέσεις με την κοινότητα. Κάλεσμα για συμμετοχή και συνεργασία.
• Οι νέοι κηπουροί ως «πολλαπλασιαστές»- πρέσβεις των γνώσεων που πήραν από τη συμμετοχή τους στο πρόγραμμα.
• Καλλιέργεια  νέας αισθητικής και ηθικής συνείδησης με περισσότερη γνώση σεβασμό για το περιβάλλον.
• Ανακάλυψη του « φαρμακείου» της φύσης
• Η αξία της χειρωνακτικής εργασίας
• Ο κήπος και η σχολική τάξη: πώς μπορεί να επικοινωνούν; Τι έχει να δώσει το ένα στο άλλο;   

Το παρακάτω κείμενο  συνοψίζει το προβληματισμό και τις ιδέες  που μας οδήγησαν στην ανάληψη της δράσης. Τα μοιραστήκαμε με το σύλλογο των διδασκόντων, με τους μαθητές  και τους γονείς τους ,για να τους πάρουμε την έγκρισή τους και να ξεκινήσουμε. Το τμήμα του κειμένου με τα έντονα τυπογραφικά στοιχεία αποτελεί μιαν άλλη περιγραφή του προγράμματος .

ΠΡΟΤΑΣΗ ΓΙΑ ΑΝΑΛΗΨΗ ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ  ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΣΧΟΛΙΚΟΥ ΚΗΠΟΥ

Η ΑΝΑΓΚΑΙΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΟΥ ΚΗΠΟΥ

Μολονότι το σχολείο μας διαθέτει ένα αρκετά μεγάλο αύλειο χώρο, υπάρχει σε αυτόν ελάχιστο πράσινο. Η ιδέα ενός χώρου όπου  τα παιδιά θα μπορούν να κάνουν το διάλειμμά τους απολαμβάνοντας  την ομορφιά της εικόνας και των μυρωδιών φυτών δεν έχει ανάγκη υπεράσπισης.

Ο κήπος σε ένα σχολικό χώρο δεν είναι μόνο χώρος αναψυχής. Μπορεί να είναι επίσης και χώρος γνώσης και ευρύτερης ψυχοπνευματικής καλλιέργειας. Σε ορισμένες περιπτώσεις θα μπορούσε να φιλοξενήσει δραστηριότητες, π.χ. υπαίθρια μαθήματα, παρέχοντας ερεθίσματα και συνθήκες που βοηθούν τους εκπαιδευτικούς να διαμορφώσουν και να επιτύχουν παιδευτικούς στόχους. Επιπλέον, δεν θα ήταν πρόσφορος χώρος για ένα μάθημα εικαστικών με θέμα που εμπνέεται από τον περιβάλλοντα χώρο; Ένα μάθημα φυσικής ή ένα μάθημα λογοτεχνίας ή όποιο άλλο ανάλογα με την έμπνευση και τους εκπαιδευτικούς στόχους των διδασκόντων;

Το σχολικό project «ΣΤΟ ΒΑΘΟΣ ΚΗΠΟΣ» ,  ως εκπαιδευτικό πολιτιστικό πρόγραμμα   έχει στόχο να εμπνεύσει, να διδάξει και να καλλιεργήσει τους μαθητές. Η συμμετοχή τους  στη δράση αυτή εκτός του ότι εξασφαλίζει την βιωματική σύνδεση με το χώρο, την υπευθυνότητα για την προστασία και την συντήρησή του, συμβάλλει στην εδραίωση μιας σχέσης συνεργασίας μεταξύ των μαθητών, στην οικειοποίηση του σχολικού χώρου, στην έμπρακτη συμμετοχή  τους  στην αναβάθμιση της ποιότητας της καθημερινής τους εμπειρίας. Η επιχείρηση αναμόρφωσης του κήπου ευελπιστούμε ότι θα εμπνεύσει την μαθητική κοινότητα και την τοπική κοινωνία, ώστε μέσα από μια συνεργατική δράση να παραχθεί έργο ωφέλιμο πολλαπλώς για όλους μας. Η καλλιέργεια του κήπου μπορεί να έχει μορφωτική, ψυχαγωγική, οικονομική αξία, καθώς επανακαθορίζει τη σχέση με ένα κοινόχρηστο χώρο και μπορεί να εμπνεύσει  τους εμπλεκόμενους να αξιοποιήσουν τα αγαθά της καλλιεργητικής τους δράσης.

Τα φυτά είναι μια από τις σημαντικότερες  πρώτες ύλες της ανθρώπινης οικονομίας παγκοσμίως, κι έτσι ο ρόλος του καλλιεργητή μπορεί να επανακαθορίσει τη σχέση με το περιβάλλον απομακρύνοντάς την από τους αυτοματισμούς και τις στρεβλώσεις που συνεπάγεται ο κυρίαρχος ρόλος του ‘καταναλωτή-και-μόνο’. Αν φανταστούμε τον κήπο μας φυτεμένο με περισσότερα βότανα και αρωματικά φυτά- μιας και η ποιότητα του εδάφους δεν μας επιτρέπει προς το παρόν να κάνουμε όνειρα για ένα μπαξέ, ένα λαχανόκηπο- γιατί να μην αξιοποιήσουμε τα αγαθά αυτά παράγοντας προϊόντα που θα διαθέσουμε  στην κοινότητα; Στην  πορεία για την πραγματοποίηση ενός τέτοιου οράματος κάθε βήμα αποφέρει πολύτιμο όφελος.

ΠΕΡΙ ΚΥΡΙΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΧΩΡΟΥ ΚΑΙ ΑΡΜΟΔΙΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΟΥ

Υπεύθυνος για την συντήρηση των σχολικών κτιρίων και των γύρω χώρων είναι ο Δήμος Μοσχάτου. Η παρουσία τους στην συντήρηση του χώρου μέχρι τώρα περιορίζεται σε ένα καθαρισμό του χώρου δύο φορές το χρόνο όλο κι όλο. Κατά τα άλλα, και αφού ο χώρος δεν είναι επισκέψιμος , πολύ γρήγορα μετά τον καθαρισμό του επιστρέφει σε μια εικόνα εγκατάλειψης, γεμίζοντας από διάφορα σκουπίδια από τα παρακείμενα σπίτια, αλλά και από αυτά που κάποιοι μαθητές πετούν ενίοτε από τα παράθυρα των τάξεων  ή άλλα που φέρνει ο αέρας από την μπροστινή αυλή. Το  αυτόματο σύστημα ποτίσματος δεν είναι ρυθμισμένο σωστά ανάλογα με την εποχή και τα υπάρχοντα φυτά ... φυτοζωούν - ας είναι καλά οι βροχερές μέρες. Σε συζήτησή μας με αρμόδιους υπαλλήλους του δήμου την προηγούμενη σχολική χρονιά εκφράσαμε το αίτημά μας να συνδράμουν ώστε να εμπλουτιστεί με νέα φυτά ο χώρος, αλλά δεν μπορούσαν να ανταποκριθούν γιατί, όπως μας είπαν, ο δήμος έχει πολλούς χώρους πράσινου που πρέπει να φροντίσει και χρήματα δεν περισσεύουν.

ΑΚΟΜΑ ΚΙ ΑΝ ..

Ακόμα κι αν δεν υπάρχει έντονο ενδιαφέρον από πλευράς μαθητών για την συμμετοχή σε ένα τέτοιο πρόγραμμα , ο κήπος θα μπορούσε να ομορφύνει και να διαμορφωθεί έτσι ώστε να προσφέρεται ως χώρος αναψυχής αλλά και διδασκαλίας, αν οι φορείς που εμπλέκονται με την λειτουργία του σχολείου έδειχναν κάποιο ενδιαφέρον να συνεργαστούν μαζί μας και να συνδράμουν οικονομικά. Ωστόσο οι χρήστες του χώρου είναι σκόπιμο να έχουν τον κύριο λόγο για την διαμόρφωση  του, ώστε να παραχθεί ένα άρτιο αποτέλεσμα και όχι κάτι που υπακούει μόνο στη λογική ¨ό,τι  μας περίσσεψε¨ ή¨ ό,τι έχουμε¨.

  Η αρχιτεκτονική του υπάρχοντος χώρου δείχνει ότι με λίγες παρεμβάσεις η εικόνα  του θα μπορούσε να αλλάξει σημαντικά. Τα λίγα ανθεκτικά και πολύτιμα αρωματικά βότανα του κήπου μας (δεντρολίβανο και ρίγανη ) « δείχνουν  το δρόμο». Γιατί να μην εμπλουτίσουμε τον κήπο και με άλλα παρόμοια είδη που χρησιμοποιούμε στην κουζίνα μας ή ως καλλυντικά και θεραπευτικά φυτά από την πλούσια χλωρίδα της ελληνικής γης; Έτσι θα ανακαλύψουμε ξεχασμένους θησαυρούς που μας προσφέρουν  τόσες θεραπείες και λύσεις  σε προβλήματά μας .

 Ένας σύντομος -και μόνο ενδεικτικός -κατάλογος μερικών φυτών που μπορούμε να δοκιμάσουμε να καλλιεργήσουμε στο κήπο μας δεδομένης της  ωφελιμότητας αλλά και της ‘ανθεκτικότητας – ευκολίας’ τους   ως φυτά: δάφνη, μαντζουράνα , μέντα, λεβάντα, λουΐζα, φασκόμηλο ,αρμπαρόριζα, μυρτιά, καλέντουλα, και παρόμοια φυτά χαμηλής βλάστησης  μπορούν να φυτευτούν σε παρτέρια. Συλλέγοντας τα μπορούμε να τα αξιοποιήσουμε αποξηραίνοντάς τα αλλά  και φτιάχνοντας με αυτά σαπούνια και άλλα καλλυντικά .Δέντρα και μεγαλύτερα φυτά ή άλλοι καλλωπιστικοί θάμνοι  έχουν κι αυτά τη  θέση τους στο σχέδιό μας .

Ο κήπος, καθώς θα ασχολούμαστε με αυτόν και θα τον πλουτίζουμε και θα τον περιποιόμαστε, θα μας δείξει το δρόμο και θα μας δώσει ιδέες για την πορεία της εργασίας μας σε βάθος χρόνου καθώς αντιλαμβανόμαστε την μεταμόρφωσή του σαν μια διαδικασία που εκτείνεται πέρα από το πλαίσιο μιας σχολικής χρονιάς.

Οι προτάσεις που κάνουμε είναι ενδεικτικές και προς συμπλήρωση.

Σοφία Πετρόχειλου, εκπαιδευτικός στο 1^ο Γυμνάσιο Μοσχάτου