Τα αρωματικά φυτά διδάσκουν στην τάξη

Φαντάζομαι

Από την αρχαιότητα ακόμη μεγάλες μορφές, όπως ο Όμηρος, Ησίοδος, Αριστοτέλης, Πλάτωνας κ.α.  έκαναν αναφορές στα βότανα θεωρώντας τα "Ίερά δένδρα των θεών". Πρώτος ο Ιπποκράτης, ο πατέρας της Ιατρικής,διέκρινε κατηγορίες των φυτών ανάλογα με τις θεραπευτικές τους ιδιότητες και τη χρησιμότητά τους. Αποτελεί επομένως μια πρόκληση ειδικά σήμερα με τις εξελιγμένες μεθόδους της επιστήμης και της τεχνολογίας να ασχοληθούμε με το αντικείμενο των αρωματικών φυτών και να μάθουμε χρήσιμα πράγματα από τα μυστικά που τόσο καλά κρύβουν.

Μέσα απο τη συνεργασία με την ομάδα αποφασίστηκε να τοποθετηθούν αρωματικά φυτά σε γλάστρες αρχικά σε συγκεκριμένες αίθουσες ένταξης του σχολείου για μικρό χρονικό διάστημα. Τη φροντίδα αυτών π.χ. πότισμα ανέλαβαν μαθητές της τάξης με μέλημά τους το άγγιγμα αυτών για τη διάχυση του αιθέριου ελαίου στο χώρο.  Η μελλοντικη ενέργεια είναι η μεταφύτευση αυτών στον αύλειο χώρο σε ειδικά διαμορφωμένο χώρο, ο οποίος θα προστατεύεται και όπου θα τοποθετηθούν αισθητήρες υγρασίας και συλλέκτες ηλιακής ενέργειας και καταγραφή των τιμών. Στοχεύουμε στον πολλαπλασιασμό των συγκεκριμένων φυτών που θα στοχεύει αρχικά στη  φυσιολογική ανάπτυξη τους χάρις στην επιμέλεια των μαθητών και   στην αξιοποίησή τους με την συγκομιδή των φύλλων τους τόσο για την παρατήρηση αυτών μορφολογικά (δημιουργία φυτολογίου) όσο και για τη συλλογή των  αιθέριων ελαίων που εμπεριέχουν. Στόχος της συγκομιδής τους είναι η απομόνωση αιθέριων ελαίων με την εργαστηριακή μέθοδο απόσταξης.  Η χρήση του αποστάγματος μπορεί να έχει πολλές εφαρμογές στην σχολική κοινότητα.

Δημιουργώ

1η Δραστηριότητα: Εισαγωγή στο θέμα, σχηματισμός ομάδων μαθητών και υποστηρικτικής ομάδας εκπαιδευτικών.

Αρχικά γίνεται ενημέρωση στους μαθητές για το θέμα από την υποστηρικτική ομάδα εκπαιδευτικών. Ακολουθεί καταιγισμός ιδεών από τους μαθητές για το αντικείμενο που θα μελετηθεί, εκδηλώνεται ή όχι το ενδιαφέρον τους, δίνονται κατευθύνσεις για το πώς θα εργαστούν, σε ποιους τομείς θα κινηθούν, διατυπώνονται οι επιθυμίες τους για τη μελέτη συγκεκριμένων ειδών αρωματικών φυτών και γίνεται ανάθεση εύρεσης βιβλιογραφίας στις ομάδες των μαθητών. Κάθε ομάδα μαθητών αναλαμβάνει το δικό της θέμα που αφορά ένα είδος φυτού. 

 Απαιτούμενες πηγές;

• Νοητικός χάρτης στον πίνακα και καταγραφή προτάσεων για την πορεία του πρότζεκτ και για το συντονισμό ενεργειών.
• Ενθάρρυνση για συγκέντρωση στοιχείων από έντυπο υλικό π.χ. εφημερίδες περιοδικά, και από διαδίκτυο, αναζήτηση αντίστοιχων με το θέμα βίντεο

       Τόπος δραστηριοτήτων

• Αίθουσα διδασκαλίας/ εργαστήριο Φυσικών Επιστημών

2η Δραστηριότητα: Συγκέντρωση των πληροφοριών και σχεδιασμός δραστηριοτήτων. Δημιουργία video

ΟΙ μαθητές ξεκινούν την συγκέντρωση στοιχείων με συγκεκριμένη θεματολογία. Προτείνεται η αναζήτηση πληροφοριών με λέξεις κλειδιά στις μηχανές αναζήτησης σε συγκεκριμένες ιστοσελίδες, wikis και blogs ή σε άλλες βιβλιογραφικές πηγές. Αφού ολοκληρωθεί η πρώτη φάση συγκέντρωσης στοιχείων γίνεται συζήτηση και ενημέρωση των άλλων ομάδων για τις πληροφορίες για το εξειδικευμένο θέμα της κάθε ομάδας. Γίνονται προτάσεις για εδεχόμενες δραστηριότητες που θα είχαν ενδιαφέρον για την εξέλιξη του πρότζεκτ. Ενθάρρυνση των μαθητών για την παροχή βοήθειας από ειδικούς επιστήμονες ή και επαγγελματίες για το συγκεκριμένο είδος. Δημιουργία video από τους μαθητές (Yyond) με θέμα την παρουσίαση των αρωματικών φυτών.

Στη φάση αυτή, μετά την βιβλιογραφική ενημέρωση, κρίνεται απαραίτητη μια πρώτη άμεση επαφή με τα αρωματικά φυτά που επιλέχθηκαν το δενδρολίβανο, θυμάρι και τη λεβάντα. Μοιράζονται ματσάκια από ξερά ή χλωρά αρωματικά φυτά για να τα αγγίξουν οι μαθητές και να τα μυρίσουν. Ακολουθεί μικροσκοπική παρατήρηση των ελαιοαδένων και φωτογράφισή τους.

• Επίσκεψη στη βιβλιοθήκη του σχολείου και στο εργαστήριο πληροφορικής για την αναζήτηση πληροφοριών. Φωτοτυπίες κειμένων, εκτύπωση άρθρων, εικόνων και αξιολόγησή τους.
• Σχηματισμός διαγράμματος με τα στοιχεία έρευνας της κάθε ομάδας και σχεδιασμός ενοποίησης των στοιχείων αυτών σε μια πιο ολοκληρωμένη μορφή.
• Μακροσκοπική και μικροσκοπική παρατήρηση των αρωματικών φυτών στο εργαστήριο.
• Τοποθέτηση γλαστρών με τα αντίστοιχα φυτά
• Μικροσκοπική παρατήρηση και φωτογράφιση των ελαιοαδένων

3η Δραστηριότητα: Επίσκεψη στον Ελληνικό Γεωργικό Οργανισμό ΔΗΜΗΤΡΑ (ΕΛΓΟ ΔΗΜΗΤΡΑ) 

• Οι μαθητές έχουν ήδη  προετοιμάσει μια λίστα ερωτήσεων για το θέμα που τους αφορά για την επικείμενη επίσκεψη στο φορέα ΕΛΓΟ ΔΗΜΗΤΡΑ
• Φροντίζουν να ορίσουν ένα άτομο να κρατά σημειώσεις ανά ομάδα και ένα άλλο να παίρνει φωτογραφίες και να βιντεοσκοπεί την συνάντηση για ανατροφοδότηση στο χώρο του σχολείου.
• Οι μαθητές καλούνται να καταγράψουν τις εντυπώσεις τους από τη συνάντηση και να διατυπώσουν τις προτάσεις τους
• Οι μαθητές απευθύνουν ερωτήσεις στους ειδικούς καταγράφουν τις απαντήσεις και ηχογραφούν/βιντεοσκοπούν την ξενάγηση έτσι ώστε να συζητηθεί εκ νέου στην τάξη. Δημιουργούνται έτσι οι επαφές για μια μελλοντική συνεργασία και προτεινόμενη
  επίσκεψη των ειδικών  στο χώρο του σχολείου
• Η επίσκεψη των μαθητών στο ερευνητικό κέντρο ΕΛΓΟ ΔΗΜΗΤΡΑ υλοποιείται και εξειδικευμένοι επιστήμονες  κατατοπίζουν τους μαθητές για το θέμα.  Γίνεται ξενάγηση στον εργαστηριακό χώρο με αντίστοιχη ενημέρωση για τις εργαστηριακές μεθόδους απομόνωσης αιθέριων ελαίων από τα αρωματικά φυτά και προγραμματίζεται μελλοντική ξενάγηση στο χώρο καλλιέργειας των φυτών το μήνα Μάιο, όπου θα δοθεί η ευκαιρία στους μαθητές να έρθουν σε επαφή άμεσα με το αντικείμενο με καλλιέργειες μεγάλης έκτασης..

 

• Οι παραπάνω δραστηριότητες πήραν μέρος στον φορέα "ΕΛΓΟ ΔΗΜΗΤΡΑ" και στην Αίθουσα/ Εργαστήριο Φυσικών Επιστημών

4η Δραστηριότητα: Αναστοχασμός και καταγραφή των δράσεων του πρότζεκτ

Έχοντας επεξεργαστεί οι μαθητές τις καινούριες πληροφορίες και γνώσεις πάνω στο αντικείμενο μπορούν να αναθεωρήσουν κάποιες ιδέες τους και να προσθέσουν καινούριες. Ο βασικός σκοπός της διαδικασίας είναι η καταγραφή της λίστας των δραστηριοτήτων που θα τεθούν από τους ίδιους τους  μαθητές ανάλογα με τα ενδιαφέροντά τους οπότε και θα διαχωριστούν σε ομάδες ανάλογα με το θέμα που θα διαπραγματεύεται η καθεμιά. Οι προτάσεις τους θα στοχεύουν στην εφαρμογή της χρήσης των αιθέριων ελαίων και στην αποτελεσματικότητά τους μέσα από την πρακτική εφαρμογή τους. Η λίστα των  δράσεων θα είναι  ενδεικτική και θα επιδέχεται αλλαγές με την καθοδήγηση των εκπαιδευτικών, εθελοντών, ειδικών κ.α.

Ο σχεδιασμός ενός νοητικού χάρτη με τις δράσεις καταγεγραμμένες που θα επιδέχεται αλλαγές μετατροπές, προσθήκες ή αφαιρέσεις θα αποτελεί βοηθητικό στοιχείο για την εξέλιξη του  πρότζεκτ. Επίσης η δυνατότητα και η προοπτική μεταφοράς του στον υπολογιστή με την εφαρμογή αντίστοιχου λογισμικού κατασκευής νοητικών χαρτών θα προκαλούσε ιδιαίτερα το ενδιαφέρον των μαθητών.

Τα εργαλεία που χρειάζονται, ενέργειες και χώροι δράσης

• λογισμικό για νοητικούς χάρτες όπως to "Inspiration
• [http://www.inspiration.com/] and/or “CMapTools” [https://cmap.ihmc.us/]
• Ανάρτηση ενός πόστερ με συγκεκριμένες δραστηριότητες που θα απευθύνεται σε κάθε ομάδα ξεχωριστά
• Αίθουσα διδασκαλίας/ αίθουσα Πληροφορικής

5η Δραστηριότητα:  Εργαστηριακές τεχνικές απόσταξης.

• Οι μαθητές καλούνται, αφού παρακολουθήσουν ένα σχετικό βίντεο μεθόδου απόσταξης, να εφαρμόσουν την τεχνική της απόσταξης στήνοντας τον εξοπλισμό στο εργαστήριο με την καθοδήγηση του εκπαιδευτικού

  Οι μαθητές πρώτα εξοικειώνονται με το χώρο του εργαστηρίου. Κάθε ομάδα αναλαμβάνει το στήσιμο του αποστακτήρα και τη διαφορετική κάθε φορά σύσταση του μείγματος στη φιάλη του αποστακτήρα.Τα στάδια της συλλογής των φύλλων π.χ. της λεβάντας, της τοποθέτησης τους μέσα στην ογκομετρική φιάλη του αποστακτήρα, η σύνδεση με τον ψύκτη και το θερμόμετρο, το άνοιγμα της βρύσης για τη λειτουργία του αποστακτήρα και η συλλογή του ανθόνερου στο τέλος απαιτεί δεξιότητες απο τους μαθητές.

• 

  Ακολουθεί ο διαχωρισμός του μείγματος από το αιθέριο έλαιο το οποίο διακρίνεται στην πάνω επιφάνεια του υγρού λόγω της μικρότερης πυκνότητας με ειδικό εργαστηριακό σκεύος, τον διαχωριστήρα. Απαιτείται ακρίβεια στις κινήσεις, ετοιμότητα, παρατήρηση. Το αιθέριο έλαιο συλλέγεται σε ένα μικρό μπουκάλι όπου αναγράφεται το είδος του αρωματικού φυτού και η ημερομηνία συλλογής του.                                                                                    

                                  

• Ακολουθεί η αναζήτηση σε βιβλιογραφικές πηγές για τη χρήση του αποστάγματος. Οι προτάσεις καταγράφονται σε επόμενη συνάντηση ενημέρωσης σε μια λίστα προτεινόμενων δράσεων

• Δίνεται φύλλο εργασίας για την καταγραφή των προτάσεων που αφορούν την εφαρμογή του αιθέριου ελαίου στην σχολική καθημερινότητα  (σελίδες τετραδίου εμποτισμένες με αιθέριο έλαιο, σελιδοδείκτες, γόμες κ.α). Διατυπώνονται οδηγίες για την υλοποίηση των προτάσεων με τις προτεινόμενες κατασκευές.
• Δημιουργία φυτολογίου με τα αντίστοιχα αρωματικά φυτά και καταγραφή των ονομάτων τους με την επιστημονική τους ονομασία.
• Εικαστική προσέγγιση απεικόνισης αρωματικού φυτού με την κατασκευή ομοιώματος με πρώτη ύλη το αλουμινόχαρτο

6η Δραστηριότητα:Φύτευση των αρωματικών φυτών στον αύλειο χώρο

Το πρότζεκτ βρίσκεται σε εξέλιξη

Μοιράζομαι

Διάχυση των αποτελεσμάτων και των συμπερασμάτων με ημερίδα που θα γίνει στο χώρο του σχολείου στην ευρύτερη εκπαιδευτική κοινότητα και στους γονείς, με την διαζώσης επίδειξη της εργαστηριακής  εφαρμογής της απόσταξης από τους μαθητές της ομάδας. Ανάρτηση της έρευνας στην ιστοσελίδα του σχολείου και δημοσίευση της μελέτης σε τοπικό περιοδικό του Δήμου στον  "Πολίτη της Καλαμαριάς". Διάχυση των αποτελεσμάτων στον ΕΛΓΟ Δήμητρα και στο Γεωπονικό τμήμα του Αριστοτέλειου Πανεπιστήμιου Θεσσαλονίκης.